آغاز بانكداري

بانكداري در جهان بهنگامي آغاز گرديد كه داد و ستد و مبادله كالا (غير از مبادلات جنس به جنس) بين مردم شروع و حتي با گسترش تجارت پيش از آنكه پول به مفهوم جديد مورد استفاده قرار گيرد نياز به خدمت موسسات بانكي محسوس تر گشت و احتياج به يك وسيله پرداخت و سنجش ارزشها و بالاخص وصول مطالبات از مشتريان دور و نزديك با وجود خطرات ناشي از نقل و انتقال پول ايجاب مي كرد كه اين فعل و انفعال توسط مؤسساتي بنام بانك انجام گيرد0

كلمه بانك اصطلاحي است قديمي كه از واژه آلماني Bank به معناي نوعي شركت اخذ و رواج يافته و شايد هم از كلمه Banco كه يك لغت ايتاليائي و به معناي نيمكت صرافان بكار برده مي شد اشتقاق يافته است 0 در هر حال بانك يا همان مؤسسات صرافي آن روز با همان نام و روش كهن بتدريج سازمان يافته و مركز كليه فعاليتهاي پولي و اعتباري بانكهاي امروزي گرديده اند0

تاريخچه بانكداري

1- بانكداري در دوره قديم

الف ـ بابل : در امپراطوري بابل معاملات بانكي به شيوه ابتدائي آن رواج داشت و حتي در قوانين حمورايي مقرراتي براي دادن وام و قبول سپرده هاي تجاري ذكر و دستوراتي درباره سرمايه گذاري آمده است.

در شهر بابل تجارتخانه ها و بانكهاي بزرگي وجود داشت كه دادن تمسك ، حواله، برات و نيز گرفتن ربح معمول بود و ميزان ربح 20% بوده و در مواردي به صدي چهل تا چهل و سه مي رسيد.

معابد اين شهر در حدود 2000 سال قبل از ميلاد مسيح به عمليات بانكي محدودي مبادرت مي ورزيدند و آنها در مقابل وثيقه اموال غير منقول پول به عاريت مي دادند.

ب- يونان : در كشور خدايان و ارباب انواع علاوه بربانكهاي خصوصي بعضي از معابد هم به كار صرافي اشتغال داشتند سپرده هاي مردم را پذيرفته و به اشخاص يا شهرها وام اعطا مي كردند. از جمله معبد دلفي بود در شهر افسن و بعلت جنگهاي مدام داخلي ، معابد مطمئن ترين محل براي نگاهداري و حفاظت اموال گرانبها و پرارزش به شمار مي آمد.

پ- ايران : قبل از دوره هخامنشي ، بانكداري به طرز ابندائي مرسوم ولي در انحصار معابد و شاهزادگان بود و و در زمان هخامنشيان بارزرگاني رونق يافت و پول مسكوك رواج گرفت و معروفترين اين بانكها ، بانك اجيبي بود كه تعلق به مهاجرين يهودي مقيم بابل داشت و بكليه امور بانكي از قبيل قبول سپرده و اعطاي وام و رهن گرفتن املاك مي پرداخت و سرمايه آن براي خريد و فروش منازل ، احشام ، غلامان كشتي هاي حامل كالا بكار مي افتاد.

ت- رم: در اوايل تاسيس دولت رم كه وصول مالياتها به شكل مقاطعه به اشخاص واگذار مي شد مامورين غالباً به شهرها و موسسات دولتي وام مي دادند . در واقع به نوعي بانكداري مبادرت مي ورزيدند. بانكداري هاي رومي گذشته از تبديل پولهاي خارجي به پولهاي كشور و تعيين عيار آنها و قبول سپرده ودادن وام ، كار صندوقداري را هم براي مشتريان خود انجام مي دادند.

عمليات بانكي بانكداران رومي از بيشتر جهات شبيه به عمليات بانكي كنوني و عبارت بود از افتتاح حساب جاري و مدت دار به نفع افراد ، پرداخت بهره به سپرده هاي مدت دار صدور برات تجاري ، دادن قرضه بانكي اعم از مصرفي و تجارتي با بهره هاي متفاوت ، رهن و صدور اعتبار نامه تجارتي و غيره.

ث- چين : در چين نيز حدود قرن ششم قبل از ميلاد بانكداري رواج داشته و اختراع كاغذ ( در حدود105 سال قبل از ميلاد ) در چين از نظر استفاده در عمليات بانكداري اهميتي بسزا يافت زيرا همين كشف بود كه براي اولين بار تهيه اسناد بانكي ، تنظيم محاسبات و نگهداري حسابها و نقل و انتقال اسناد را به صورتي ارزان و ساده مقدور ساخت.

2- بانكداري در قرون وسطي ( از قرن پنجم تا پانزدهم ميلادي)

در قرون وسطي بانكداري و تجارت به مفهوم آنچه در يونان و امپراطوري رم وجود داشت عملا از بين رفت و پس از سقوط رم يك سير قهقرائي در عمليات بانكي و ساير مظاهر تمدن بشري پيدا شد عرف بانكداري با انجام برخي عمليات بانكي توسط اقوام مختلف بخصوص يهوديها كه با استعداد طبيعي اين قوم كه بيشتر به فعالتهاي بانكي پرداخته بودند، حيات تازه اي يافت ولي با مخالفت و تعصب شديد مقامات كليسا عليه دريافت ربح از افراد و منع مشروط آن در مذهب يهود ، اين فعاليت تقريباً بلامانع در برخي از مراكز شهرها به طور انحصاري در اختيار اين قوم قرار گرفت.در مذهب يهود منع دريافت بهره منحصراً به منع دريافت آن از هم كيشان يهودي تعبير شده ، بنابراين عمليات صرافي و بخصوص دريافت بهره در مقابل دادن قرضه از افراد غير يهودي بالامانع رواج يافت.

3- بانكداري در دوره جديد ( از قرن پانزدهم به بعد )

دوره جديد با پيشرفت تدريجي تجارت و داد ستد در سواحل درياي مديترانه بخصوص در شهرهاي و نيس و فلورانس شروع شد و كشف آمريكا و راههاي دريائي جديد و استقرار روابط بازرگاني بين شرق و غرب كم كم دامنه فعاليت اقتصادي از سواحل درياي مديترانه به كشور هاي سواحل اقيانوس اطلس مانند فرانسه – اسپانيا- پرتقال و انگليس گسترش پيدا كرد . اين پيشرفت توام با استفاده روز افزون از خدمات بانكي و نتيجتاً ازدياد حرفه بانكداري بويژه در شهر ونيز بود با ورود طلا و نقره فراوان از آمريكا و آثار پولي آن در كشورهاي مختلف اروپائي از يك طرف و رفع ممنوعيت دريافت بهره در آئين مسيح بر اثر فتواي جان كالون رهبر پروتستانها از طرف ديگر به افزايش فعاليتهاي بانكي و تكامل آن در اين دوره كمك شايان نمود. عمليات بانكي محدود به نگهداري و خريد و فروش فلزات قيمتي و نقل و انتقال وجوه از نقطه اي به نقطه اي ديگر و تسعير پولهاي خارجي بود با نشر اسكناس تبديل پذير به فلز (طلا و نقره ) بصورت صددرصد باعث رونق بانكداري گرديد و محلي براي قبول سپرده هاي نقدي مردم و دولت شد پرداخت وام و اعطاي اعتبار توسعه پيدا كرد وچك ( پول بانكي ) كم كم جزء پولهاي در گردش شد . فعاليت و قدرت پولي اين بانكداران به قدري توسعه پيدا نمود كه حتي به پادشاهان (حكام ) قرض مي دادند و همين توسعه فعاليت و استفاده بيش از حد از اعتبارات بانكي به ورشكستگي هاي متعددي در نيمه دوم قرن هفدهم ميلادي منتهي شد و بالاخره منجر به وضع مقررات قانوني داير به منع عمليات بانكداران خصوصي در نشر اسكناس و ايجاد بانكهاي عمومي ( بانكهاي مركزي) در اين دوره گرديد.

4- تشكيل بانك مركزي

در پي گذشت زمان و رشد بي رويه بانكهاي ناشر اسكناس و عدم نظارت قانوني دولت بر عمليات بانكي موجب گرديد تا بانك ها از موازين لازم براي ايجاد تسهيلات اعتباري و پرداخت وام تجاوز كرده و حتي حمايت مالي شركتهاي سهامي را بدون محدوديت و بي توجه بعواقب آن در سيستم بانكي پذيرا شوند. تندروي در اعطاء اعتبارات و زياده روي در پرداخت وام سرانجام موجب توقف و ورشكستگي بانك ها يكي پس از ديگري گرديد بطوريكه دخالت و نظارت دولت را مستقيم يا غير مستقيم در كار بانكداري الزاماً عملي گردانيد.

نياز جوامع به برپائي بانكهاي تخصصي كه معلول رشد صنعت و پيشرفت اقتصاد كشور ها بود سبب شد كه در راستاي نظارت دولت بر عمليات بانكي ، انتشار اسكناس را هم بطور انحصاري با تاسيس ( بانك ناشر اسكناس ، بانك مركزي ) بر عهده بگيرد. و نظارت مستقيمي هم از طرف قانونگذار بر بانكهاي ناشر اسكناس نيز اعمال گردد . با اين روش قانوني تعدد بانكهاي ناشر اسكناس سير وحدت را طي كرد.

بعد از جنگ جهاني اول بحرانهاي پولي در كشورهاي مختلف موجب اعتقاد بيشتر به لزوم حفظ ارزش پول از راه نظارت در نشر اسكناس شد. از اوائل قرن بيستم بويژه سال 1921 پس از كنفرانس بين المللي بروكسل و قبول توصيه آن بيشتر كشورها پذيرفتند كه وجود بانك ناشر اسكناس يا بانك مركزي در هر كشوري مي تواند با حفظ ارزش پول وتنظيم حجم اعتبارات و اعمال سياستهاي پولي و نظارت بر عمليات كليه بانكهاي تجاري و تخصصي از بروز بحرانهاي پولي جلوگيري كرده و نقش اساسي را در رشد يا توسعه اقتصادي كشور ايفاد نمايند

 منبع سایت بانک رفاه